BESLENME BİLGİ VE ALIŞKANLIKLARI

BESLENME BİLGİ VE ALIŞKANLIKLARI

ELİT SEVİYEDEKİ BASKETBOLCULARIN

BESLENME BİLGİ VE ALIŞKANLIKLARI

 

Emin SÜEL*,    İbrahim ŞAHİN*    Mehmet Ali KARAKAYA**, Yüksel SAVUCU **  Marmara Üniversitesi B.E.S.Y.O. **Niğde Üniversitesi Aksaray B.E.S.Y.O.

 

ÖZET

Yapılan çalışmanın amacı, elit düzeydeki basketbolcuların beslenme bilgi ve alışkanlıklarını belirlemeye çalışmak, bayan ve erkek basketbolcuların beslenme bilgisi ve alışkanlıkları arasında bir fark olup olmadığını tespit etmektir. Araştırmaya Türkiye birinci ve ikinci liginde bulunan 3 bayan takımdan (Migros, Güre Belediyesi, Alanya Belediyesi) 32 basketbolcu ve 4 erkek takımdan (Efes Pilsen, Ülker, Tofaş, Kara Kuvvetleri Gücü) 37 basketbolcu olmak üzere toplam 69 basketbolcu katıldı. Deneklere 30 sorudan oluşan bir anket uygulandı. Elde edilen bilgiler SPSS programı yardımı ile T testi uygulanarak önem derecesi tespit edildi. Aynı zamanda yüzdelik dağılımları belirlenerek değerlendirildi.

Çalışmaya katılan deneklerin beslenme hakkındaki bilgilerini %15,9�unu coachtan, %28,9�unu kitaplardan, %34,8�ini sporcu arkadaşlarından, %20,4�ünü beslenme uzmanından öğrendikleri görülmüştür.

Bu durumda sporcuların doğru beslenme hakkında bilgi edinmeye çalıştıkları fakat basketbol kulüplerinin ise sporcu beslenmesine yeterli önemi vermedikleri sonucu ortaya çıkmıştır.

 

 

Anahtar Kelimeler: Basketbol, Beslenme.

 

 

SUMMARY

The purpose of this, study was determine the nutritional knowledge and habits of basketball players in elite level. 32 female basketball players from 3 teams (Migros Spor, Güre Belediye Spor, Alanya Belediye Spor) and 37 male basketball players from 4 teams (Ülker Spor, Efes Pilsen, Tofaş, Kara Kuvvetlerigücü) werepartipicated to this study. The questionnaire included 30 questios were applied to subjects. The results of questionnaire were evaluated by using � T� test, distibution of percentages and with SPSS programme.

The subjects learned the informations about nutrition 15,9 % from coach, 28,9 % from books, 34,8% from friends and 20,4 % from nutrition specialist.

The results indicated that the most of the basketball players care about sufficent nutrition. Sports clubs don�t care about to required sportman nutrition.

 

 

 

 

Key Words: Basketball, Nutrition.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

___________________________________________________________________________

GİRİŞ VE AMAÇ

Vücudumuzdaki hayati faaliyetlerin enerjiye olan ihtiyacını karşılamak, sağlığımızı korumak, fiziksel büyüme ve gelişmeyi mümkün kılmak, antrenmana uyum sağlamak ve antrenmanların etkilerini maksimuma çıkarmak için temel besin öğeleri olan karbonhidratlar, yağlar, proteinler, vitaminler, mineraller ve suyun dengeli bir şekilde tüketilmesi beslenme olarak tanımlanabilir(Zorba, 1999). Sağlıklı bir yaşam için dengeli ve yeterli bir beslenme gerekmektedir. Antrenman ve yarışma performansını arttırmak için dengeli ve yeterli bir beslenmenin gerekli olduğu düşüncesindeyiz. Spor yapmakta olan bir çok kişi dengeli bir beslenme hakkında yeterli bilgiye sahip olmadığı, hatalı uygulamaların sporcular arasında yaygın olduğu ve tehlikeli sonuçlar doğurabileceği bilinmektedir.

Her çeşit spor dallarında yarışmacıların özel olarak beslenmeleri çok eski çağlardan beri ilgi duyulan bir konudur. O kadar ki spor karşılaşmalarında başarı kazanabilmek için bazı besinlerin sihirli etkileri olduğuna inananlar bulunmaktadır. Bazılarının da sporcu beslenmesinde yanlış uygulamalara dahi yol açtığına inanılmaktadır(Kasap,1979).

Gelişmiş ülkelerde sporda beslenme konusu, beslenmenin bilimsel yönleriyle üniversiteler ve araştırma enstitülerinden alınmış gerekli araştırmalar yapılarak belirli kurallar yerleştirilmiştir. Halbuki ülkemizde bu tür uygulamalar dikkate alınmamıştır.(Kasap,1979). Bundan dolayıdır ki; basketbol başta olmak üzere başarı beklediğimiz bir çok spor dalında beklediğimiz sonuçlara ulaşamadığımız herkes tarafından bilinmektedir. Bu durumda spor yapanların gerçek sorunlarını ve beslenme koşullarını bilmeden öneri yapmak imkansızdır.

Teknolojik gelişmelerin son derece büyük bir hızla ilerlediği günümüzde, insanoğlu daha pasif bir yaşam tarzına itilmiştir. Bunun sonucunda teknolojinin ortaya çıkardığı hastalıklar olarak tanımlanmış şişmanlık, şeker,yüksek tansiyon, stres, ortopedik rahatsızlıklar, kardiyolojik rahatsızlıklar ve benzeri hastalıklara oranında çok büyük bir artış meydana gelmiştir.

Spora olan ilginin artması ile birlikte sporcuların beslenmesi de giderek daha fazla konuşulan ve araştırılan bir konu olarak gündeme gelmektedir. Düzenli ve dengeli beslenme sporcu için bir çok yönden önemlidir. Performansın arttırılması, kilo kaybı ve aşırı kilo almanın önüne geçilmesi, vücuttaki elektrolit kayıplarının verdiği rahatsızlıkların önlenmesi, sindirim sisteminin düzenli çalışması, toparlanma döneminde enerji kaynaklarının yenilenmesi gibi sporcuyu, direkt veya dolaylı yoldan etkileyen bir çok durum dengeli beslenme ile sağlanabilmektedir(Ersoy, Alper, Kargül, 1987).

Yapılan çalışmanın amacı; Türkiye birinci ve ikinci liginde mücadele eden bayan ve erkek basketbolcuların beslenme ile ilgili bilgi ve alışkanlık düzeylerini ortaya koymaktır. 

 

 

MATERYAL METOD

Araştırma Tarama modeli ile gerçekleştirilmiştir. Konu ile ilgili literatür taranmıştır. Sporcu beslenmesi konusunda genel bilgiler verilmiştir. Beslenme konulu anket uygulanmıştır. Bu yolla elde edilen veriler �t� testi ve yüzdelik hesaplarına göre açıklanmaya çalışılmıştır.

Bu araştırma Türkiye de birinci ve ikinci liginde oynayan , bayan ve erkek basketbolcular üzerinde uygulanmıştır. Araştırmaya 32 bayan, 37 erkek basketbolcu olmak üzere toplam 69 oyuncu örneklem grubuna alınmıştır.

Konuyu araştırmak üzere bir anket hazırlanmış, hazırlanan bu anketler bizzat Türkiye birinci ve ikinci liginde bulunan 3 bayan ve 4 erkek basketbol takımına uygulanmıştır. Sporcular, sorulara dikkatli ve güvenilir bilgiler vermeleri konusunda uyarılmıştır. 

Anketlerde elde edilen ham veriler SPSS programı yardımı ile �t� testi uygulanarak önem derecesi aranmış, bunun yanında yüzdelik oranlar alınarak hesaplamalar yapılmıştır.

 

 

BULGULAR

Oyunculara uygulanan anket sonucunda, deneklerin sorulara verdikleri cevapların yüzde dağılımları ve T testi sonuçları aşağıdaki tablolarda gösterilmiştir.

 

 

Tablo1: Araştırmaya katılan basketbolcuların yaş gruplarına göre dağılımı.

Basketblcuların Yaş Gruplarına Göre Dağılımı

Sporcu sayısının cevaplara göre dağılımı

Verilen cevapların yüzdesi

19-21

23

33,3

22-24

12

17,5

25-27

11

15,9

27 ve üstü

23

33,3

Toplam

69

100

 

 

Tablo 1�de gösterildiği gibi basketbolcuların % 33,3�ü 19-21 yaş arası, % 17,5�i 22-24 yaş arası, % 15,9�u 25-27 yaş arası, % 33,3�ü 27 yaş ve üstü olarak saptanmıştır.

 

 

Tablo 2: Üst Düzey Basketbolcuların Beslenme Bilgilerini Kimlerden Aldıklarını Gösteren dağılım;

Üst düzey basketbolcular beslenme bilgilerini kimlerden almışlardır

Sporcu sayısının cevaplara göre dağılımı

Verilen cevapların yüzdesi

%

Coachtan

11

15.9

Kitaplardan

20

28.9

Sporcu arkadaşlardan

24

34.7

Beslenme uzmanından

14

20.2

Toplam

69

100

 

 

      Tablo 2�de elit düzeydeki basketbolcular üzerinde yapılan anket sonucunda, beslenme bilgilerini; %15,9�unu coachtan, %28,9�unu kitaplardan, %34,8�ini sporcu arkadaşlarından, %20,4�ünü beslenme uzmanından öğrendikleri görülmüştür.

 

 

Tablo 3: Araştırmaya katılan basketbolculara �sporcu beslenmesi konusunda ki bilgilerini yeterli buluyor musunuz?� sorusuna verilen cevapların dağılımı

Basketbolcular sporcu beslenmesi konusundaki bilgilerini yeterli buluyorlar mı

Sporcu sayısının cevaplara göre dağılımı

Verilen cevapların yüzdesi

%

Evet

29

42

Biraz

30

44

Fikrim yok

1

1

Hayır

9

13

Toplam

69

100

 

 

Tablo 3�te elit düzeydeki basketbolcular üzerinde yapılan anket sonucunda, sporcu beslenmesi konusundaki bilgileri yeterlimi sorusuna  %42�si evet, %44�ü biraz, %1�i fikrim yok, %13�ü hayır cevaplarını verdikleri görülmüştür.

 

 

Tablo 4: Elit düzeydeki basketbolcuların kulüplerinde beslenme programlarını hazırlayan bir uzman var mı? sorusuna verilen cevapların dağılımı

Üst düzey basketbolcuların kulüplerinde beslenme programlarını hazırlayan bir uzman var mı?

Sporcu sayısının cevaplara göre dağılımı

Verilen cevapların yüzdesi

%

Evet var

 

 

15

21.7

Üniversitelerdeki mediko sosyal dairesinden

1

1.4

Kulüp dışında sağlık uzmanlarından

2

2.9

Hayır yok

 

 

51

73.9

Toplam

 

 

69

100

 

Tablo 4�te elit düzeydeki basketbolcular üzerinde yapılan anket sonucunda, basketbolcuların kulüplerinde beslenme uzmanı bulunup bulunmadığı sorusuna; %21,7�si evet var, %1,4�ü üniversitelerdeki mediko sosyal dairesinden %2,9�u kulüp dışında sağlık uzmanlarından, %73,9�u hayır yok  cevabını verdikleri görülmüştür.

 

 

Tablo 5: Cinsiyete göre basketbolcuların beslenme yöntemleri ile ilgili yapılan araştırmanın dağılımı

 

 

Cinsiyet

 

 

Ortalama (X)

Standart

Sapma (SS)

 

 

t

 

 

p

Bayan

 

 

1,58

1,08

 

 

0,4

 

 

>0,05

Erkek

 

 

1,57

1,04

 

 

Tablo 5�de basketbolcuların cinsiyetlerine göre beslenme yöntemlerinde bir farklılık olup olmadığına dair yapılan araştırmada bayanlarda 1,58 ± 1,08, erkeklerde 1,5 ± 1,04 değerleri bulunmuştur. T testi sonuçlarına göre erkeklerle bayanlar arasında anlamlı fark bulunamamıştır. (p>0,05)

 

 

Tablo 6: Antrenman şekillerine göre beslenme konusunda bayan ve erkek  basketbolcular arasındaki farklılığın dağılımı

 

Cinsiyet

 

 

Ortalama (X)

Standart

Sapma (SS)

 

 

t

 

 

p

Bayan

 

 

2,69

0,7

 

 

1,6

 

 

>0,05

Erkek

 

 

2,40

0,9

 

Tablo 6�da basketbolcuların antrenman şekillerine göre beslenme konusunda bayan ve erkek  basketbolcular arasında yapılan anket sonucunda ;

 

            Bayanlarda 2,69 ± 0,9, erkeklerde 2,40 ± 0,7 değerleri bulunmuştur. Çıkan sonuç T testine göre hesaplanmış  olup iki grup arasındaki farkın önemsiz olduğu ortaya çıkmıştır.

 

TARTIŞMA VE SONUÇ    

Bir sporcunun iyi bir performans gösterebilmesinde beslenmenin önemli rolü olduğu şüphesizdir. Sporcu beslenmesi, sporcuyu ileri götürmek başarılı olmasını sağlamak ve kendisine sağlıklı bir şekilde spor yapma fırsatı vermek demektir. Fakat sporcu ancak yaptığı sporun gerektirdiği besin öğelerini almasıyla yeterli ve dengeli beslenmiş olur(Mollaoğlu,1992). Spor uzmanlarına göre;spor sağlığı korumakta ve iyileştirmektedir. Ayrıca sporcu diyeti, en uygun diyet olarak düşünülmektedir(Üstdal,Köker.1992)

            Çocukluk aynı zamanda temel yeme alışkanlıklarının yerleştiği bir dönemdir. İleri yaşlarda karşılaşılan sağlık problemlerinin bir çoğu çocukluk ve gençlik dönemi beslenmeye bağlı olarak gelişebilmektedir. Böylelikle fiziksel aktivite göz önüne alınmaksızın, uygun beslenme programı izlenmesi yalnızca iyi bir gelişim için değil; sağlıklı bir gelecek içinde geçerlidir(Paker,1998).

            Yine bu araştırmada elit düzeydeki basketbolcular üzerinde yapılan araştırma sonucunda deneklerin beslenme bilgilerini genelde sporcu arkadaşlarından ve konu ile ilgili kitaplardan aldıkları ortaya çıkmıştır.

Bu durumda basketbolcuların doğru beslenme hakkında bilgi edinmeye çalıştıkları fakat basketbol kulüplerinin ise sporcu beslenmesine yeterli önemi vermedikleri sonucu ortaya çıkmıştır. Yüzücülerin beslenme bilgi düzeyini ölçen bir araştırma sonucunda erkek yüzücülerin % 43,3�ünün, bayanların % 31,2�sinin beslenme konusunda herhangi bir yerden bilgi almadıkları belirlenmiştir. Yine aynı çalışmada, bayanların % 20,8�i, erkeklerin % 17,5�i antrenörlerden , % 9,5�i doktordan, % 8,5�i beslenme uzmanından, % 4,7�si arkadaşlarından, genel olarak da % 10,4�ü medyadan bilgi aldıklarını belirtmişlerdir.(Sürücüoğlu, Özçelik,1996).

            Yapılan araştırmada basketbolcular sporcu beslenmesi konusundaki bilgilerinin yeterli olduğunu belirtmişlerdir.

            Yapılan araştırmada basketbolcuların kulüplerinde beslenme programlarını hazırlayan bir uzman bulunmadığı sonucu ortaya çıkmıştır. Oyuncu transferlerinde çok büyük paralar harcayan bu kulüplerin beslenme uzmanına gerek duymamalarını, bu spora profesyonel açıdan yaklaşmadıklarına bağlayabiliriz. çünkü sporcunun performansında beslenmenin önemi herkes tarafından kabul edilir bir gerçektir.

            Beslenme planı yapılırken, antrenman planı yapılırmışçasına dikkat etmek gerekir. Beslenme planında, sporcunun diyetinde beslenme içerikleri ve enerji değerleri dengeli olmalıdır(Dündar,1996).

            Deneklerin cinsiyetine göre beslenme yöntemleri ile ilgili yapılan araştırmada; bayanlarda 1,58 ± 1,8, erkeklerde 1,57 ± 1,04 değerleri bulunmuştur. Çıkan bu sonuçlar T testine göre hesaplanmış olup iki grup arasındaki fark anlamsız bulunmuştur.

            Bu durumda bayan ve erkek basketbolcuların beslenme yöntemlerinde cinsiyetin bir önemi olmadığı sonucuna varılmıştır.

Bu gün bayanların bazı spor dallarında olmayışlarının ve derecelerinin daha düşük olması anatomik, fizyolojik, morfolojik farklılıklardan ileri gelmektedir. Belki de bayanlarla erkekler arasındaki derece farkı devam edecektir ama, yakın bir gelecekte dal farkı çok azalacak hatta bazı kural değişiklikleriyle ortadan kalkacaktır(Hazar,1991).

Yüceçağ, Kasap, Ersoy, Kerim, Saydar 1455 sporcu üzerinde yaptıkları bir araştırmada sporcuların sosyal ekonomik durumları, beslenme bilgi ve alışkanlıklarını incelemişlerdir. Araştırma sonunda sporcuların beslenme sorunlarının olduğu ortaya çıkmıştır. Bu da beslenme ile ilgili bilgilerin yetersizliği sonucunu karşımıza getirmektedir. Yeterli ve düzenli beslenmemeleri, ekonomik seviyelerin düşüklüğü, yalnız yaşayan sporcuların sorunları önemli problemler olarak tespit edilmiştir(Ersoy,1995).

            Antrenman şekillerine göre beslenme konusunda bayan ve erkek basketbolcular arasında yapılan ankette bayanlarda 2,69 ± 0,7, erkeklerde 2,40 ± 0,9 değerleri bulunmuştur. Çıkan bu sonuç T testine göre hesaplanmış olup iki grup arasındaki fark anlamsız bulunmuştur.

            Bu durumda antrenman şekillerine göre beslenme konusunda bayan ve erkek basketbolcular arasında manidar bir fark oluşmadığı ortaya çıkmıştır.

            Bir dünya şampiyonu gibi beslenmek ve sonra idmanlarını savsaklamamak fayda sağlamaz. Bir dünya şampiyonu gibi yaşamalı ve doğru bir idman şekli ile beslenmelidir. Başarının yükseltilmesi için uygun çalışma ve relaks araları iyi ayarlanmalı ve vücut hijyenine özen gösterilmelidir. Tabi o zaman özenli bir beslenmeden de gerektiği şekilde faydalanmak olanağı sağlanabilir (Konopka,1985). Beslenme sadece fiziksel performansın sürdürülmesinden sorumludur. Beslenme, hiçbir zaman sınırların üstünde bir spor adamı yetiştirmez(Üstdal;Köker.1992)

            Bu araştırma sonucunda ;

            Basketbolcuların beslenme konusunda yeterli bilgiye sahip olmadıkları saptanmıştır. Bu konuda yeterli ve ciddi bir çalışma yapılmadığı anket sonucunda ortaya çıkmıştır. Aynı zaman da bu araştırma büyük kulüplerin beslenme konusuna daha fazla önem vermeleri gerektiğini ortaya çıkarmıştır.

 

 

KAYNAKLAR

Dündar,U.;Antrenman Teorisi, Sporsal Kuram Dizisi, Üçüncü Basım, Ankara, 1996.

Ersoy,G.; �Sağlıklı Yaşam, Spor ve Beslenme�, Damla Matbacılık,

Ankara.1995

Ersoy,G.;�Egzersiz ve Spor Yapanlar İçin Beslenme ile İlgili Temel İlkeler�, Damla Matbaacılık Reklam ve Yay. Tic. Ltd. Şti. Ankara.1998

Ersoy, G., Alper,R., Kargül, A.; Yüzücü Beslenmesi, Yüzme, Atlama ve Su Topu Federasyonu Yayını, 1987.

Hazar,M.; �Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi�, Cilt 7, Sayı 1, Ankara ,1991.

Konopka, P.; �Spor Beslenme Randımanı�, Sandoz Kültür Yayınları, İstanbul, 1985.

Mollaoğlu, H.; �Amatör Futbolcuların Beslenme Alışkanlıkları�, Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 1992.

Paker, S.; �Sporda Beslenme�, 4.Basım, Onay Ajans, Ankara, 1998.

Sürücüoğlu, M.S., Özçelik, Ö.; Yüzücülerin Beslenme Alışkanlıkları ve Bilgi Düzeyleri, Performans� E.Ü. B.E.S.Y.O. Dergisi, Cilt 2,Sayı 1, 1996.

Üstdal, M.-Köker; A;�Spor Dallarında Beslenme ve Yüksek Performans

Bilgisi�, Can Ofset Matbaacılık. Kayseri ,1992.

Zorba, E.; Herkes İçin Spor ve Fiziksel Uygunluk, G.S.G.M. Eğitim Dairesi,

Ankara, 1999.

 

 

 

 

 

 

 

 

BAŞLIK       : ELİT SEVİYEDEKİ BASKETBOLCULARIN

BESLENME BİLGİ VE ALIŞKANLIKLARI

 

 

ÖZET

 

 Yapılan çalışmanın amacı, elit düzeydeki basketbolcuların beslenme bilgi ve alışkanlıklarını belirlemeye çalışmak, bayan ve erkek basketbolcuların beslenme bilgisi ve alışkanlıkları arasında bir fark olup olmadığını tespit etmektir. Araştırmaya Türkiye birinci ve ikinci liginde bulunan 3 bayan takımdan (Migros, Güre Belediyesi, Alanya Belediyesi) 32 basketbolcu ve 4 erkek takımdan (Efes Pilsen, Ülker, Tofaş, Kara Kuvvetleri Gücü) 37 basketbolcu olmak üzere toplam 69 basketbolcu katıldı. Deneklere 30 sorudan oluşan bir anket uygulandı. Elde edilen bilgiler SPSS programı yardımı ile T testi uygulanarak önem derecesi tespit edildi. Aynı zamanda yüzdelik dağılımları belirlenerek değerlendirildi.

Çalışmaya katılan deneklerin beslenme hakkındaki bilgilerini %15,9�unu coachtan, %28,9�unu kitaplardan, %34,8�ini sporcu ar

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !